از آنها نيز بديهى اولىاند و بعضى نه ، مانند مفهوم عليت و معلوليت و جوهر و عرض و حكم - كه عموماً فلاسفه در بيان راه پيدايش اين تصورات يا ساكتند و يا متحير - بيان شده و در بيان اين راه از شهود نفسانى خاصى استفاده شده است كه معما را حل و اشكال را بر طرف مىكند . توضيح اين مطالب به تدريج در ضمن خود مقاله خواهد آمد . تعيين حدود علم اين مسأله نيز به صورت و شكلى كه در قرون اخيره ميان دانشمندان مطرح است كاملًا جديد و بى سابقه است و نتيجهء توجه خاصى است كه در قرون اخيره به عالم انسان و ادراكات ذهنى انسان شده است . البته ساير دانشمندان نيز در باب محدوديت علم بشر سخنانى گفته‌اند از قبيل اينكه « حقايق عالم بى پايان است و قوهء تفكر بشر محدود ، پس « علم كل » نصيب كسى نمىشود » و يا اينكه دربارهء حقيقت وجود ( هستى ) گفته‌اند كه قابل معلوم شدن به علم حصولى نيست و آنچه با علم حصولى معلوم مىشود از قبيل ماهيات است و امثال اين گفتارها ، ولى پيداست كه هدف اين دانشمندان در اين سخنان با هدف دانشمندان جديد متفاوت و مختلف است . در ميان دانشمندان جديد راجع به « حدود علم » دو نظريه است : الف . جمعى از دانشمندان معتقدند كه قدرت قضاوت فكرى بشر فقط در حدود « فنومن « 1 » ها » يعنى ظواهر و عوارض طبيعت و تعيين روابط و مناسبات آنهاست و اين ظواهر و عوارض همانهاست كه قابل احساس و تجربه هستند و اما تحقيق دربارهء كنه امور و ماوراء عوارض و ظواهر طبيعت ، خواه مربوط به خود طبيعت و خواه مربوط به ماوراء الطبيعه باشد ، از دسترسى قضاوت فكرى بشر خارج است و آنچه هم تا كنون در اين باره گفته شده اصل و مبنايى نداشته صرفاً لفّاظى و خيالبافى بوده است . به عقيدهء اين دسته ، علوم طبيعى از قبيل فيزيك و شيمى و زيست‌شناسى و امثال